در فلسفه و فرهنگ

نامه بلینسکی به گوگول

دموکراتیسم انقلابی بلینسکی در نامه وی به گوگول بیشترین تاثیر پایدار خود را بر نویسندگان رئالیست انتقادی و جریان نقد ادبی روسیه  نشان میدهد. این نامه به نظر لنین: "یکی از بهترین کارهای چاپ شده توسط مطبوعات سانسور نشده دوره تزاری است که اهمیت حیاتی خود را تا به امروز نیز حفظ کرده است." در این نامه بلینسکی شدیداً حکومت مطلقه تزاری و کلیسای ارتدوکس و سیستم سرف-داری را مورد انتقاد قرار می دهد. این نامه نمونه  برجسته ای از نقد ادبی در آغاز قرن نوزدهم در کشور روسیه -تحت سیطره استبداد مطلقه تزاری، دولت  به غایت فاسد، مذهب ارتدوکس و ملیت پرستی پان اسلاویستی- است. در بخش هایی از این نامه که در اینجا به طور خلاصه آمده است می خوانیم:

23 ژوئیه 1848

"شما فقط  از اینکه مقاله مرا آدمی خشمگین  دانستنید،  بر حق هستید  «خشمگین» صفتی بسیار ملایم است ...  نمیتوان هتک حرمت به حقیقت و شان انسانی را تحمل کرد. وقتی که دروغ و فساد و اخلاق به عنوان حقیقت و فضیلت زیر پوشش دین و پشتیبانی تازیانه تبلیغ  می شود، نمی توان خاموش  نشست. من شما را دوست دارم. با همه شوری که انسانی  با پیوند خونی به کشورش، امید و افتخار و مایه سربلندی و یکی از بزرگان آن کشور در راه آگاهی و تکامل  و پیشرفت را دوست دارد و هنگامی که شما این دوستی را از دست دادید، کاملا حق داشتید متانت خود را نیز از دست بدهید و نه تنها دوستی من  بلکه دوستی عده  زیادی را مانند من از دست داده اید.

من از ارائه تصویری مناسب از خشمی که در دل همه آدمهای شرافتمند بر افروخت و نیز فریادهای دیوانه وار شادی که در دل همه دشمنانتان بر انگیخت ناتوانم. اگر همه کتابتان را اثری موذیانه که زیرکانه شکل گرفته و سرتاسر حیله گری آشکار جهت نیل به هدفی صرفا زمینی با وسایلی آسمانی دریافته اند، گناه کسی  نیست جز شخص خودتان.

دانش شما از روسیه دانش یک هنرمند است -نه یک متفکر- که با تلاشی  بسیار بیهوده  خواسته اید، نقش آن را بازی کنید زندگی تان کاملا  با روسیه  بیگانه است، روسیه نجات خود را در ریاضت، تصوف، عرفان و خداپرستی نمی یابد، بلکه نجات خود را در روشنگری و انساندوستی و پیروزی تمدن باید جستجو کند. روسیه نیازی به موعظه ندارد که بسیار  شنیده است. به دعا هم نیازی ندارد که بسیار خوانده است. روسیه به قانون و حقوق  نیاز دارد که نه بر اساس تعالیم کلیسایی بلکه بر اساس عقل  سلیم  و عدالت و ادرک عامه مردم روسیه و دقیقترین نظارت ممکنه آنها باشد."